Wie vandaag de arbeidsmarkt betreedt, heeft vaker een universitaire master op zak dan een mbo-diploma. Dat klinkt als vooruitgang, maar het verbergt een probleem dat de komende jaren steeds zichtbaarder wordt: Nederland (met Limburg voorop) raakt zijn vakmensen kwijt.
De cijfers spreken voor zich. Jaarlijks betreden zo’n 55.000 starters met een wo-master als hoogste diploma de arbeidsmarkt. Daartegenover staan ongeveer 32.000 starters met mbo-3 en 68.000 met mbo-4 op zak. Van die laatste groep gaat echter ruim de helft nog door met een vervolgopleiding, meestal in het hbo. Netto komen er dus minder praktisch opgeleiden direct op de werkvloer dan academici, om nog maar te zwijgen van de circa 125.000 starters met een bachelordiploma.
Geen toeval
Die verschuiving is geen toeval. Sinds 2000 neemt de instroom van praktisch opgeleiden gestaag af. Ouders, scholen en leerlingen kiezen steeds vaker voor de theoretische route; havo en vwo winnen terrein ten koste van het vmbo. Tegelijk gaan juist de mensen met pensioen die de economie draaiende houden: de installateur, de verpleegkundige, de machinebouwer, de chauffeur. Het gat tussen wie vertrekt en wie binnenkomt, groeit daardoor vooral aan de praktische kant van de arbeidsmarkt.
Limburg
Nergens is dat zo goed te zien als in Limburg. Volgens het CBS was in 2023 bijna een derde van de Limburgse werkenden 55 jaar of ouder, tegen 20 procent tien jaar eerder. Landelijk lag dat aandeel op 27 procent. Geen provincie heeft een hoger aandeel werkende 55-plussers.
Ook aan de aanvoerkant knelt het. Het Limburgse mbo telde in 2020 zo’n 24.000 studenten; de prognose voor 2040 komt uit op iets minder dan 19.000, een daling van ruim 20 procent. Voor Zuid-Limburg rekent het Rijk op een krimp van 20 tot 30 procent, terwijl het aantal mbo-studenten landelijk met ongeveer 14 procent afneemt. Het kabinet trekt daarom extra geld uit om het mbo-aanbod in krimpregio’s als Zuid-Limburg overeind te houden.
Het raakt de Limburgse economie in het hart. Limburg leunt namelijk zwaar op maakindustrie, logistiek en zorg: sectoren die draaien op mbo’ers. Het UWV verwacht dat het aantal banen in Zuid-Limburg tussen 2025 en 2028 met 2.300 afneemt, maar stelt tegelijkertijd dat verreweg de meeste vacatures ontstaan doordat personeel vertrekt, onder meer met pensioen.
Waardering is de sleutel
De oplossing ligt niet alleen in meer opleidingsplaatsen. Zolang een praktische opleiding als een mindere keus geldt, blijven jongeren kiezen voor de collegezaal. Betere beloning, zichtbare doorgroeimogelijkheden en een eerlijk verhaal over de kansen die vakmensen nu al hebben, kunnen het tij keren. Daarnaast liggen er kansen in omscholing van volwassenen via de beroepsbegeleidende leerweg en in werving over de grens, in de Euregio.
Eén ding is zeker: ook een samenleving vol masters heeft iemand nodig die de cv-ketel repareert.